Adam Mickiewicz

Adam Mickiewicz od 1832 mieszkał w Paryżu, z przerwą na pobyt w Lozannie (1839), gdzie wykładał literaturę łacińską, oraz w Rzymie (1848), gdzie próbował uzyskać poparcie papieża Piusa IX dla ruchów wolnościowych tzw. Wiosny Ludów.

Życie poety w Paryżu było trudne. Brakowało mu stałych źródeł dochodów. Środowisko emigracyjne rozsadzały spory polityczne. Przez pewien czas Mickiewicz uczestniczył w życiu publicznym, współpracował m.in. z Towarzystwem Literackim i Towarzystwem Narodowym Polskim. W 1833 był redaktorem i publicystą

Kościół św. Ludwika, Paryż - w 1834 roku odbył się w nim ślub Adama Mickiewicza z Celiną Szymanowska. Pannę młodą, do ołtarza prowadził Julian Ursyn Niemcewicz.
Kościół św. Ludwika – w 1834 roku odbył się w nim ślub Adama Mickiewicza z Celiną Szymanowska. Pannę młodą,
do ołtarza prowadził Julian Ursyn Niemcewicz.

„Pielgrzyma Polskiego”. Przyjaźnił się m.in. z ks. Hughes’em de Lamennais, Charles’em de Montalembertem, George Sand. W 1834 ożenił się z Celiną Szymanowską, co pogłębiło jego

Celina Szymanowska - żona Adama Mickiewicza
Celina Szymanowska – żona Adama Mickiewicza

kłopoty życiowe: urodziło się sześcioro dzieci, a żona zapadła na chorobę umysłową. Mickiewicz odsunął się od działalności publicznej aż do roku 1840, kiedy to objął nowo powstałą katedrę literatur słowiańskich w Collège de France. Wraz z Jules’em Micheletem i Edgarem Quinetem stanowili w Collège opozycję demokratyczną wobec monarchii lipcowej.

College de France, Paris
College de France, Paris

Wykłady z Collčge de France zostały wydane z notatek słuchaczy jako „Cours de la litterature slave” (w całości w 1849). W I i II Kursie Mickiewicz omawiał literaturę polską, rosyjską, czeską i serbską w kontekście historii i kultury tych narodów, odkrywając ją dla intelektualistów zachodnich. W Kursie III przedstawiał – często polemicznie – literaturę mu współczesną. W Kursie IV powrócił do historiozofii mesjanicznej. Przedstawił tu własną wizję życia filozoficznego i religijnego Słowian. Wskazując na kryzys życia duchowego Europy zachodniej zdominowanej przez wąski racjonalizm, widział przeciwwagę w głębi duchowej Słowian, którzy przechowują „prawdy żywe” i zdolni są poprowadzić ludzkość do odrodzenia moralnego.

Na rue de Seine pod numerem 63 w 5. dzielnicy umieszczona jest tablica pamiątkowa przypominająca, że w tym właśnie domu poeta pisał Pana Tadeusza.
Na rue de Seine pod numerem 63 w 5. dzielnicy umieszczona jest tablica pamiątkowa przypominająca, że w tym właśnie domu poeta pisał Pana Tadeusza.

Teraz jednak misja mesjaniczna została rozciągnięta na cały świat słowiański, a także na Francję, której przypadł tytuł „narodu czynu”.

Jako profesor slawista pracował tutaj cztery lata. W roku akademickim 1840 – 1841 Adam Mickiewicz stanął na katedrze 41 razy, w roku następnym 32 razy, w roku 1843 – 1844 – 25 razy, a w roku 1844 tylko 14 razy. Jego wykłady cieszyły się ogromną popularnością zarówno wśród Polaków, jak i cudzoziemców.

W 1841 poeta związał się z kołem Towiańskiego, przywódcy sekty głoszącej nowe objawienie i odrodzenie życia duchowego (takich mickieicz tablicareligijnych sekt było wówczas we Francji kilkadziesiąt). Propaganda towianizmu, a jeszcze bardziej – radykalne poglądy polityczne i społeczne były przyczyną zawieszenia go w funkcji profesora.


Kartka z pamiętnika Adama Mickiewicza „Na paryskim bruku”


Paryż, wiosna 1832

„Nastał kolejny dzień na emigracji. Paryżanie jak zawsze pochłonięci swoimi sprawami, nie zauważają dziwnej atmosfery panującej wokół. Nie wielu obchodzi to, że król Ludwik doprowadził do upadku powstania. Jedynie nieliczni Francuzi przechodzący obok Polakow ulicą wyrażają współczucie i szacunek, nazywając ich „Ci dzielni Polacy”.
Mimo, z Paryż jest przepięknym miejscem, tęskno mi jest za ojczyzną, życzliwymi ludźmi, miłą atmosferą i tradycjami rodzinnymi. Dzisiaj z Włodkiem starałem się dowiedzieć dokąd tak śpieszno zmierzają Ci wszyscy ludzie, czy naprawdę nie są ciekawi co dzieje się wokół nich? Podczas, gdy przesiadywaliśmy i gawędziliśmy o Paryżu, a następnie o naszej ojczyźnie, przyszła mi do głowy myśl. Czułem, że mam jakąś misję do spełnienia. Niespodziewanie Włodek przedstawił mi pomysł, żebym napisał książkę nawiązującą do tęsknoty za krajem, która może opisywać piękno ojczyzny. Jeszcze tego samego dnia spoglądając na Sekwanę, rozpocząłem opisywać swój kraj, wydający się jakby odzwierciedleniem Paryża. Spisując swe myśli na papier, w głębokiej nostalgii do ojczyzny, łza zakręciła mi się w oku. Nie chciałem, aby był to zwyczajny opis. Śniłem, że wszystko ma być nadzwyczajne , i żeby ktoś zechciał to dzieło przeczytać. Dzień zakończył się szybko tak jak przyszedł. W drodze powrotnej do domu mijałem się z ludźmi, ciągle gdzieś zmierzającymi i nie mogłem pojąć, dlaczego choć na jeden moment nie zatrzymają się i nie docenia to, co mają. 
Możliwe, że kiedyś jeden z nich znajdzie się w podobnej sytuacji jak ja i w końcu dostrzeże, to co posiada.”

Wkrótce po przyjeździe do Paryża nawiązał bliskie stosunki z francuskim środowiskiem artystycznym i intelektualnym (m. in. rzeźbiarzem Dawidem d’Angers, poetš Hugues Felicite Lamennais, historykiem Charlesem de Montalambertem. Odnowił znajomość z poznanym jeszcze w Wilnie Słowackim. Włączył się także aktywnie w życie emigracji (czlonkostwo w Towarzystwie Towarzystwie Literackim, Towarzystwie Litewskim i Ziem Ruskich, Towarzystwie Pomocy Naukowej, Komitecie Narodowym Lelewela i in.), chcąc przygotować ją do powrotu do kraju. W 1834 r. ożenił się z córką słynnej ówczesnej polskiej pianistki Marii Szymanowskiej – Geliną (1812 – 1855), która urodziła mu sześcioro dzieci. Trudna sytuacja materialna zmusiła poetę do napisania po francusku dwu dramatów („Konfederatów barskich” i „Jakuba Jasińskiego”,1836), przeznaczonych dla francuskiego teatru, których jednakże nie udało się wystawić. Mickiewicz pisał dla francuskich gazet, takich jak Revite du Nord i Globie, w których po śmierci Pushina, opublikował tekst ku jego pamięci.

Swoje nadzieje polityczne na odzyskanie przez Polskę niepodległości związał Mickiewicz z osobą Napoleona III oraz rozpoczętą w 1854 r. wojnę między Francją, Anglią i Rosją (tzw. wojna krymska). 
Po śmierci żony zostawił nieletnie dzieci w Paryżu i jesienią 1855 r. wyjechał do Koastantynopola, gdzie marł 26 listopada 1855 roku. 

Grób Adama Mickiewicza w Paryżu - Wszystkich Świętych na cmentarzu Montmorency
Grób Adama Mickiewicza w Paryzu – Wszystkich Świętych na cmentarzu Montmorency

Po upływie kilku miesięcy zwłoki poety przewieziono do Paryża i złożono na cmentarzu polskim w Montmorency. W roku 1890 sprowadzono je na Wawel.



W Paryżu Mickiewicz napisał i opublikował (1834) bodaj najważniejsze swoje dzieło: „Pan Tadeusz czyli ostatni zajazd na Litwie. Historia szlachecka z roku 1811 we dwunastu księgach wierszem”.

Pomnik, dzieło francuskiego rzeźbiarza Emile Antoine Bourdelle odsłonięto w niedzielę 28 kwietnia 1929 roku na Place d`Alma, w pobliżu ówczesnej siedziby ambasady polskiej. Z powodu

Pomnik Adama Mickiewicza - Plac Alma, w pobliżu dawnej siedziby Ambasady Polskiej
Pomnik Adama Mickiewicza – Plac Alma, w pobliżu dawnej siedziby Ambasady Polskiej

przebudowy Paryża pomnik przeniesiony został do Parku przy Cours Albert I.
Na uroczystości odsłonięcia pomnika Rząd polski reprezentował Minister Sprawiedliwości Stanisław Car.

Z okazji odsłonięcia w Paryżu pomnika Adama Mickiewicza Pan Prezydent Rzeczypospolitej prof. Ignacy Mościcki przesłał na ręce Prezydenta Republiki Francuskiej Doumergue depeszę treści następującej:



„Jego Ekscelencja P. Gaston Doumergue,
Prezydent Republiki Francuskiej
P a r y ż

Z okazji odsłonięcia pomnika naszego wielkiego poety narodowego Mickiewicza, który na gościnnej ziemi francuskiej był jednym z tych, co potrafili odkryć duszę polską przed narodem francuskim, pragnę wyrazić życzenia, aby ten pomnik stał się jednym więcej symbolem węzłów nienaruszalnej przyjaźni, łączącej nasze dwa kraje.
(—) Prezydent Ignacy Mościcki”