Claude Oscar Monet

claude monet mlodyClaude Oscar Monet urodził się 14 listopada 1840 roku w Paryżu. Został ochrzczony 20 maja 1841 roku w kościele Notre-Dame-de-Lorette. Był drugim synem Luise Justine z domu Lecadre i Claude’a Adolph’e Monetów. Rodzina mieszkała przy rue Laffitte pod numerem 45, utrzymując się z prowadzenia sklepu.

W 1845 roku rodzina przeniosła się do normandzkiego portu Hawr. Tam ojciec Monet’a znalazł zatrudnienie w sklepie koloniajlnym swego szwagra Jacques’a Lecadre, a po jego śmierci przejął rodzinny interes.

Hawr

Hawr

Rodzina wiodła dostatnie życie, w kontakcie ze sztuką. Monetowie bywali w towarzystwie i stali się znanymi ludźmi, którzy potrafili się cieszyć urokami życia. Matka braci Monet, osoba niezwykle muzykalna, często organizowała koncerty i przyjęcia, na których uwielbiała śpiewać.

Matka Clouda Moneta - Louise Justine

Matka Clouda Moneta – Louise Justine

Claude przysparzał rodzinie kłopotów. Nudził się na lekcjach, uczył się źle. Zeszyty zapełniał karykaturami i rysunkami kwietnych girland. Chodził coraz częściej na wagary. żeby szkicować z natury.  Jego zdolności plastyczne zostały dostrzeżone w gimnazjum w Hawrze. Nauczycielem rysunku był wówczas Francois Ochard, uczeń wielkiego Jacques’a Louisa Davida.

Młody Monet zasłynął jako karykaturzysta najpierw wśród swoich szkolnych kolegów. Z czasem jego rysunki, pokazywane w witrynie sklepu farbiarsko-ramiarskiego Graviera rue de Paris 99, rozśmieszały również innych mieszkańców miasta. Artystyczna pasja przekształciła się w źródło pokaźnego dochodu. Pietnastoletni zaledwie Monet za jedną karykaturę wyznaczył cenę od 15 do 20 franków! „Gdybym dłużej się tym zajmował – wspominał póżniej artysta – zostałbym milionerem”

W sklepie Graviera nastoletni Monet poznał malarza amatora Eugene’a Boudina (1824-1898), pracującego w drukarni w Hawrze, który z czasem otworzył własny sklep z materiałami malarskimi, gdzie organizował wystawy obrazów. Boudin podziwiał jego rysunki i zachęcał do szkicowania i malowania otoczenia.  Monetowi spodobał się taki sposób uprawiania sztuki i całymi godzinami włóczył się z Boudinem po okolicy, szkicował w plenerze, podziwiał zachody słońca . Boudin miał wielki wpływ na rozwój Moneta jako malarza w tamtych czasach. „W sierpniu, 1858 roku, w katalogu wystawy organizowanej przez władze miejskie Hawru pod numerami 51 i 52 figurują obrazy Boudina, Pejzaże Dolina Rouelles .  W tym samym katalogu pojawia po raz pierwszy nazwisko Moneta. Jego praca Okolice Rouelles ma numer 380, jest sygnowana i datowana „O. Monet 58”. Daje świadectwo przełomowego doświadczenia, jakie Claude Monet przeżył u boku Boudina, o którym powie później: „[…] to było tak, jakby nagle jakaś zasłona rozsunęła mi się przed oczyma: zrozumiałem, czym może być malarstwo”.[1]

Monets-Aunte-Leccadre

Ciotka Moneta Lecadre

Gdy  w 1857 roku zmarła matka Clauda, opiekę nad dziećmi przejęła jej owdowiała siostra, malarka amatorka Jeanne Lecadre. Claude przerwał naukę przed ostatnimi egzaminami (między 1855 a 1857 rokiem) czym bardzo rozzłościł ojca.  Zaczął natomiast marzyć o życiu artysty w Paryżu. Ciotka, ze względu na zwoje zainteresowania, miała tam przyjaciół. Znała kilku artystów wystawiających swoje prace w Salonie. Wsparła go więc przed ojcem aby wyraził zgodę na wyjazd syna. Ten w końcu uległ, zwłaszcza, ze Monet zdeklarował się, że będzie pobierać nauki w jednej z pracowni związanych z Akademią. Tak wiec ciotka nadała listy polecające do znajomych malarzy, natomiast ojciec wystąpił dodatkowo do władz miasta Hawr o przyznanie dla syna stypendium. W czasie gdy przyszła druga odpowiedź odmowna – Monet był już w Paryżu.


List ojca do władz miasta :

Adolphe Monet

Adolphe Monet

„Mam zaszczyt oświadczyć, że mój syn Oscar Monet liczący lat osiemnaście, który pracował już z panami Ochard, Vasseur i Boudin, pragnie ubiegać się o tytuł stypendysty sztuk pięknych miasta Hawru. Jego naturalne skłonności i prawdziwe zamiłowanie do malarstwa nie pozwalają mi sprzeciwiać się temu powołaniu; nie dysponując wszakże odpowiednimi środkami, by wysłać go do Paryża na naukę u znakomitych mistrzów, pragnę prosić o przychylne przyjęcie kandydatury”.


Po przyjeździe do Paryża, przyjaciel ciotki związany z Salonem,  Tryjon, po przeglądzie  prac Moneta poradził mu, by przez kilka miesięcy uczył się w stolicy, a potem na samo lato wrócił do Hawru, aby studiować krajobraz. Pomysł został poparty przez ciotkę i ojca. Uzgodnili też, ze będą przesyłali Claud’owi pieniądze na życie, tak długo jak będzie się uczył w odpowiedniej pracowni. Ciotka poleciła aby zgłosił się do malarza Thomasa Couture’a. Był to znany członek Akademii, cieszący się znakomita opinia jeśli chodzi o przegotowywanie studentów do nauki w Ecole des Beaux Arts. Monetowi jednak nie przypadł on do gustu. Stary zrzędliwy malarz zrobił na nim wrażenie odpychającego. Claude Monet wynajął mieszkanie na Montmartrze przy rue Roider 5 i zaczął samodzielnie malować i rysować. Gdy po przerwie wrócił do Paryża w lutym 1860 roku, wynajął pokój na poddaszu przy rue Pigalle. Został też stałym uczniem Academie Suisse.

W kwietniu 1861 roku o Moneta upomniało się wojsko. Było to związane z

Claude Oscar Monet
Claude Oscar Monet

interwencją Francji w Algierii. Opublikowano listę kontyngentu poborowych rozpisaną według kantonów. Z 228 nazwisk znajdujących się na liście kantonu południowego, pierwszych 73 chłopców zostało powołanych do wojska. Numer wylosowany przez Clauda był niższy niż 74. Ustawa z dn. 26 kwietnia 1855 roku stanowiła, że poborowi mogą być zwolnieni ze służby, jeśli wpłacą odpowiednią kwotę do specjalnego funduszu na poszukiwanie zastępcy. Dla rocznika 1860 kwota ta wynosiła 2500 franków.  Ojciec zadeklarował, że wykupi Clauda jeśli ten zgodzi się na powrót do firmy. „Tych siedem lat, które innym wydawały się tak trudne do przeżycia, dla mnie zapowiadały się uroczo. Pewien znajomy służący w Strzelcach Afrykańskich i kochający wojskowe życie, zaraził mnie swym entuzjazmem i umiłowaniem przygód. Nic nie wydawało się wówczas bardziej pociągające od niekończących się konnych wypadów, syku prochu, cięć szablą i nocy spędzonych pod namiotem na pustyni, odpowiedziałem więc na propozycje ojca gestem wyrażającym absolutną obojętność” [2]. Claude Monet dostał przydział do I Pułku Strzelców Afrykańskich.

Na początku 1862 roku poważnie  zachorował na tyfus i musiał opuścić szeregi armii. Należy jednak dodać, że podczas swojej służby nie zerwał z malarstwem i rysunkiem. Na ile pozwalały mu okoliczności – tworzył. Tak  później wspominał swój pobyt w wojsku zwierzając się swemu przyjacielowi Gustave’owi Geffroy : „Dobrze mi to zrobiło pod każdym względem i nauczyło trochę rozumu.”

Na okres rekonwalescencji powrócił do Hawru.  W tym czasie również intensywnie pracował. Malował razem z Boudinem, poznał wówczas również w tym czasie Johana Bortholda Jonkinda (1819-1891), holenderskiego malarza pejzażystę doskonale odtwarzającego subtelne efekty luministyczne.


Claude Monet o Jongkindzie po latach:

„Jongkind kazał  pokazywać sobie szkice (…) wyjaśnił, na czym polega jego maniera, dopełniając w ten sposób wcześniejsze nauki Boudina, i odtąd stał się moim prawdziwym mistrzem. Jemu zawdzięczam ostateczne ukształtowanie oka”


Jongkind był autorem akwarelowych studiów plenerowych odznaczających się lekkim kolorytem oraz prostotą ujęcia. Na ich podstawie tworzył potem w pracowni obrazy i akwaforty.

Prywatnie holenderski artysta był nieprzewidywalny, wyniszczony przez alkohol oraz nie krył przed nikim, że mieszka z kochanką. Takie towarzystwo nie podobało się rodzinie Moneta. Stał się on więc głównym powodem, dla którego ojciec oraz ciotka zdecydowali o  konieczności ponownego podjęcia przez niego studiów w Paryżu. W międzyczasie ciotka zapłaciła wymaganą przez państwo dość pokaźną kwotę pieniędzy aby Claude został zwolniony z dalszej służby wojskowej. Skontaktowała się również z mężem jednej ze swoich kuzynek, pejzażystą Augustem Toulmouch’em. Ten polecił młodemu malarzowi naukę w pracowni u  Charles’a Gleyre’a.

Największą korzyścią jaką Monet wyniósł z nauki w atelier było nawiązanie współpracy z takimi samymi jak on malarzami zapaleńcami. Wraz z Frederickiem Bazillem, Alfredem Sisley’em i Pierre Auguste Renoire’em bardzo szybko utworzyli oddzielną grupę. Poza tym Claude niechętnie słuchał porad starego malarza Gleyre’a udzielanych w atelier, w których ten z reguły krytykował podejście młodego malarza, odbiegające od klasycznych reguł sztuki. Monet natomiast musiał przez cały czas udowadniać rodzinie, że pilnie uczy się w Paryżu pod okiem jakiegoś mistrza. W przeciwnym razie ojciec zdecydowałby o wstrzymaniu miesięcznych wypłat na utrzymanie syna.

Grupa młodych malarzy, którzy bardzo szybko się zaprzyjaźnili, wspólnie podziwiała starszych artystów, którzy występowali już wcześniej przeciw oficjalnej sztuce i akademickim schematom, jakie wyznaczała parska Ecole des Beaux-Arts.  Byli nimi Eugene Delacroix (1798-1863), Gustave Courbet, czy Camille Corot. Monet był też pod wielkim wrażeniem twórczości Edouarda Maneta.

Wiosną 1863 roku Monet i Bazille postanowili wyjechać do wioski Chailly, lezącej nieopodal sławnego Barbizon na skraju kompleksu leśnego Fontainebleau. Claude pragnął pokazać kolegom jak doniosłe znaczenie ma praca w plenerze.

W kolejnym roku Gleyre zamknął swoją pracownię, w związku z pogarszającym się stanem jego wzroku. Grupa przyjaciół pozostała więc niezależna.  Ponownie wybrali się do Chailly aby studiować naturę poza pracownią.

Prace Moneta z tego okresu charakteryzują się  trafnym doborem

fragmentów krajobrazów, właściwymi proporcjami oraz umiejętnością stwarzania głębi. Twórca rozjaśnił paletę, a barwy zestawiał coraz odważniej. Powstały wówczas takie obrazy jak: Droga do Chailly, Dąb Bodmera, Droga w lesie Fountainebleau.

Dwa obrazy Moneta powstałe w lasku Fontainbleau zostały zaakceptowane przez Salon i bardzo pochlebnie ocenione przez krytykę. Co ciekawe publiczność myliła nazwisko Moneta z podobnie brzmiącym Manetem, autorem wzbudzającej skandal Olimpii”. Moneta z resztą „Olimpia” nie oburzała, przeciwnie, podziwiał swego imiennika i pragnął jak on namalować Śniadanie na trawie. Pracował nad ogromnym płótnem kilka miesięcy, lecz z przyczyn finansowych nie ukończył obrazu. („Śniadanie na trawie” Calude Monet”). Pieniądze przysyłane przez ciotkę Lecadre nie wystarczały malarzowi, który sprzedawał bardzo mało, za to wydawał dużo. W związku z taką sytuacją zaciągał wiele długów. W 1866 roku tryumfował za to na Solonie dwoma obrazami, pejzażem i portretem Camille Doncieux, słynnym od tego momentu jako Kobieta w zielonej sukni. Camille, która pozowała później do wielu innych obrazów  stała się dla Moneta bliska osobą. Para zamieszkała razem, Monet chciał przedstawić Camille rodzinie, lecz ta odmówiła spotkania z modelką.

W marcu 1867 roku Monet przeprowadził się na ulicę Visconti, do zamożnego, poczciwego Bazille’a, który przygarnął już Renoira. Tego samego roku jury Salonu odrzuciło obrazy artysty oceniając je jako zbyt bliskie „młodemu malarstwu” zaciekle zwalczanemu przez potężnych, znanych i uznanych zwolenników akademizmu.

Camille Monet
Camille Monet

Wkrótce Kamila spodziewała się dziecka. Pozostała w Paryżu prawie bez środków do życia podczas gdy Monet w tym czasie przebywał z rodziną w Sainte-Adresse. Monet powierzył ją opiece Bazille’a i Pissarra. Wrócił dopiero po narodzinach synach. Nazwali go Jean.

Kłopoty finansowe coraz bardziej zakłócały życie młodych. Niewypłacalnego Moneta wyrzucano nawet z restauracji, w której się stołował. W tym czasie dużym wsparciem finansowym był Frederic Bazill’e, który wspierał go finansowo na przykład poprzez zakup obrazów. Monet pisał wiele błagalnych listów do przyjaciela opisując w nich trudną sytuację w jakiej się znalazł i prosząc o wsparcie finansowe.

W czerwcu 1870 roku Monet zalegalizował związek z Kamilą, następnie wyjechał do Trouville. Tam zastała go wojna francusko-pruska. Decyduje sie na wyjazd do Londynu, do Pissarra, a następnie do portowego holenderskiego miasteczka Zaandam. Gdy wrócił do Francji Kamile otrzymała niespodziewany spadek, dzięki któremu mogli wynająć domek w Argenteuil koło Paryża. Tam często odwiedzali go przyjaciele i wspólnie malowali nad brzegami Sekwany.

Wraz z nowo poznanym malarzem Gustavem Caillebott’em i starymi przyjaciółmi postanowili założyć stowarzyszenie artystów niezależnych. Pierwszą wystawę zorganizowano w 1874 roku u słynnego fotografa Nadar’a. Sprzedano niewiele, publiczność i krytycy w większości wykpili obrazy młodych malarzy m.in. Impresję, Wschód słońca Moneta. Wymyślony spontanicznie przez Maneta tytuł obrazu spowodował nadanie nazwy nowemu nurtowi w malarstwie. Wystawa przeszła do historii jako pierwsza wystawa impresjonistów.

Następnęgo roku w domu aukcyjnych Drouot odbyła się sprzedaż prac Moneta, Renoira, Sisley’a i Berthe Morisot. Wprawdzie dochody były mizerne ale powoli zaczął się kształtować krąg zwolenników nowej sztuki. Bogaty przedsiębiorca Ernest Hoschede zamówił u Moneta cztery płótna do swego pałacu w Montgerton. Wkrótce miedzy nim a żoną przedsiębiorcy nawiązała się zażyła przyjaźń. W 1877 roku Hoschede zbankrutował co groźnie odbiło się na stanie finansów Moneta. W 1878 roku malarzowi i Kamili urodził się drugi syn, którego chrzestnym ojcem został Manet. Niestety Kamila bardzo ciężko zachorowała. Stan zdrowia pogarszał się. Zmarła w Vetheuil, gdzie wyjechali na lato. Monet na szyi umierającej żony zawiązał jej ulubiony medalion wykupiony z lombardu przez zdjętego litością malarza. Tego dnia, 1879 roku namalował jej ostatni obraz Camille na łożu śmierci.

Rodzina Monet-Hoschede w ogrodzie w Giverny; Po lewej stronie Alice i Claude oraz jego dwóch synów, po prawej stronie dzieci Alice - 1886 rok

Rodzina Monet-Hoschede w ogrodzie w Giverny; Po lewej stronie Alice i Claude oraz jego dwóch synów, po prawej stronie dzieci Alice – 1886 rok

Ernest Hoschede usiłując ocalić resztki majątku osiedlił się w Paryżu. Jednak jego żona i ich sześcioro dzieci zostali Monetem i jego dwoma synami. Choć pozory były zachowane dla wszystkich stawało się coraz bardziej oczywiste że Monet i Alice Hoschede stanowili parę. Alice z resztą zastępowała matkę dzieciom Kamili i Moneta. Jednak wspólne, rodzinne życie malarza i małżonki mecenasa i dobroczyńcy wywoływało oburzenie i kpiny. Monet poślubił Alice dopiero w 1892 roku, po śmierci jej męża.

Tymczasem wiosną 1882 roku Claude Monet wziął udział w VII wystawie

Alice Hoschedé Monet

Alice Hoschedé Monet

impresjonistów. Mieszkał wówczas w Poissy z dziećmi i rodziną Hoschede. Był zadłużony po uszy. W dodatku współpracujący z nim marszand Durad-Ruel przestał chwilowo kupować jego obrazy, sam zagrożony plajtą. W 1883 wynajął dom w Giverny.

Z biegiem czasu sytuacja finansowa powoli się odmieniała. W 1891 roku Monet kupił dotychczas wynajmowaną posiadłość. Jego obrazy zaczęły znajdywać nabywców a ich ceny rosnąć, zwłaszcza, że coraz więcej kupowali Amerykanie. Największy jednak sukces przyszedł w 1912 roku, kiedy to Paul Durand-Ruel zorganizował wystawy prac impresjonistów w Paryżu, Wiedniu, Frankfurcie i Bostonie.

W latach 1890 -1894  namalował słynną serię obrazów poświęconych kilku wybranym tematom obserwowanym przy różnym oświetleniu i różnych porach dnia. Powstały cykle: Stogi, Topole, Katedry. 

Monet odbywał wiele podróży artystycznych. W 1895 roku spędził trzy miesiące w Norwegii. Był właścicielem automobilu i wraz z żoną Alice odbył w nim w 1904 roku eskapadę do Hiszpanii, cztery lata później odwiedził z żoną

Alice i Claude Monet na placu św. Marka w Wenecji w 1908 roku

Alice i Claude Monet na placu św. Marka w Wenecji w 1908 roku

Wenecję. Malarz zamierzał ponownie ją odwiedzić by dokończyć serię jej widoków, niestety postępująca choroba żony i jej śmierć 19 maja 1911 roku przerwały pracę nad cyklem by dokończyć serię jej widoków. Po utracie Alice artysta przeżywał kryzys twórczy, czego ślady zachowały się w korespondencji z pasierbicą Blanche (wówczas także synową – żona Jeana). Pisał do niej: „Malarstwo brzydzi mnie coraz bardziej, na zawsze wypuszczę z ręki pędzel i paletę (…)”.

Uwolniony od trosk finansowych Monet postanowił urządzić ogród w Giverny, tak aby przypominał żywy obraz, który można by malować każdego dnia. Naradzał się ze sprzedawcami nasion i sadzonek, zatrudnił pięciu ogrodników. Od śmierci Alice oraz jego syna Jeana (1814) malarz nie opuszczał już Giverny a tym samym swego ukochanego ogrodu.

Po pierwszej wojnie światowej zaprzyjaźniony z Monetem premier Grorges Clemaneau, skłania go do ofiarowaniu państwo serii Nenufary. Dar został przekazany w 1922 roku. Miejscem eksponowania tego cyklu miało być paryskie muzeum Oranżeria Ogrodów Tuileries (w pobliżu Luwru). Artysta nie

Monet podczas pracy - Nenufary

Monet podczas pracy – Nenufary

doczekał jednak oficjalnej inauguracji, która miała miejsce w 1927 roku. W tym czasie Monet był już ślepy, miał kataraktę obu oczu. Po operacji w 1923 roku przeszedł dwie operacje, po której mógł wrócić do pracy. Po tych zabiegach musiał nosic szkła, które dawały żółte zabarwienie – wymienił je wiec na kolorowe. Opiekowała się nim synowa Blanche (córka Alice, wdowa po jego synu Jeanie). To ona dostarczał mu farb i płócien. Pod koniec 1926 roku stwierdzono u niego nowotwór lewego oka. W ostatnich dniach pisał do przyjaciela, że stara się być posłuszny lekarzom, odzyskuje apetyt i lepiej śpi. Ma również nowe pomysły dotyczące urządzenia ogrodu i pracowni.

Zmarł 6 grudnia 1926 roku. Pogrzeb odbył się w Giverny. Wolą artysty było, by ceremonia miała charakter prywatny. Na uroczystość przybyły jednak tłumy, w tym zagraniczni dziennikarze.

Claude_Monet_in_front_of_his_House_at_Giverny_-_Google_Art_Project

Claude Monet przed swoim domem w Giverny

Claude Monet przeżył wszystkich swoich kolegów impresjonistów. Nie popadł w rutynę, nie stworzył własnej maniery. Zawsze był niezależny i realizował cele, które sobie wyznaczał, świadom najróżniejszych ograniczeń. Bardzo zależało mu na prezentowaniu tylko tych prac, które sam uznał za tego godne; zdarzało się, ze niszczył swoje obrazy. Twierdził, że nie chce aby stało się tak jak po śmierci Maneta, gdy marszandzi kupowali wszystko co po sobie zostawił: „Tak mnie to zaniepokoiło, że postanowiłem zniszczyć wszystko, czego nie lubię, zanim dopadną tego handlarze”. Malarza podziwiano, pielgrzymowali do niego inni artyści. Był człowiekiem upartym i pedantycznym, w jego pracowni panował wzorowy porządek; gości przyjmował o wyznaczonych porach.


1, 2  Monet Biografia, Pascal Bonafoux, Kolekcja PWN, 2007

Źródła:

Wielcy malarze, ich życie, inspiracje i dzieło; Claude Monet, nr 2, Eaglemoss Polska; 1998

Wielka kolekcja sławnych malarzy; Claude Monet; Oxford Educational Sp. z o.o.; 2006

"Impresja wschód słońca" Claude Monet

Camille, zielona suknia

Claude_Monet_ Cykl Stogi

Taras w Sainte Adresse Claude Monet

listy monet bazilleClaude Monet jako młody malarz borykał się z problemami finansowymi. Ojciec nie wspierał jego zamiłowania do malarstwa.Zachowała się korespondencja, z której możemy się dowiedzieć o ciężkiej sytuacji malarza od niego samego. W listach do Frederica Bazille’a Monet prawie błaga przyjaciela o wsparcie. Korespondencja Moneta i Bazille’a.