Koło barwne Chevreula

 

Sir Isaac Newton
Sir Isaac Newton

Isaac Newton udowodnił w 1666 roku, że białe światło można rozszczepić na wiele barw – kolory tęczy lub widma – za pomocą pryzmatu. Zidentyfikował te kolory jako czerwony, pomarańczowy, żółty, zielony, niebieski, indygo i fioletowy. Okazało się, że istnieją trzy barwy podstawowe: czerwony, żółty i niebieski, których odpowiednie mieszanie pozwala uzyskać pozostałe kolory. Barwy chromatyczne to barwy z rozszczepienia promienia światła białego, a barwy achromatyczne to biel, czerń, szarość.

Michel Eugene Chevreul we swojej słynnej pracy pt. Prawo kolokontrastu symultanicznego rozbudował newtonowski model kolorów, wyznaczając dla każdego z trzech kolorów prymarnych (czerwony, żółty, niebieski) po 23 kolory pochodne i tworząc koło o 72 polach, uzupełnione skalami rozjaśniania i ściemniania. Jednak prawdziwy przełom stanowiło odkrycie dwóch zjawisk, kontrastu symultanicznego i kontrastu sukcesywnego.
Kontrast symultaniczny polega na tym, że dwa sąsiadujące kolory wpływają na sposób ich jednoczesnego widzenia. W wyniku tego wpływu oko ludzkie zauważa większe różnice kolorów, niż różnice rzeczywiste, albo kolory identyczne widzi jako różne.
kontrast-sim-1Na ilustracji po lewej stronie środkowe prostokąty mają ten sam odcień szarości, ale górny widziany jest jako jaśniejszy od dolnego, ponieważ rozjaśnia go „optycznie” sąsiedztwo ciemnego tła, a dolny jest przez jaśniejsze tło przyciemniony.
Na ilustracji z czerwonymi kontrast-sim-1akwadratami oko ludzkie nie wychwytuje wyraźniej różnicy między kolorami górnej pary kwadratów, natomiast różnica między kolorami tych samych, ale sąsiadujących bezpośrednio kwadratów jest wyraźna.

Natomiast kontrast sukcesywny – inaczej zwany następczy – to zjawisko optyczne polegające na tym, że po wpatrywaniu się w jakiś kształt w jednym z kolorów podstawowych, a następnie odwróceniu wzroku, w oczach pojawia się na chwilę ten sam, zamazany kształt w barwie dopełniającej, np. czerwone zachodzące słońce pozostawi w oczach swój okrąg w barwie zielono-niebieskiej.

Odkrycia Chevreula miały istotny wpływ na rozwój malarstwa impresjonistycznego.   Teoria  o optycznym łączeniu się kolorów zachęciła malarzy do używania czystych, niezmieszanych pigmentów, w celu uzyskania maksymalnej jasności, barwy i harmonii. Odkrycie to zmieniło m.in. sposób nakładania cieni. Zamiast stosowania barw brązowych i czarnych używano do tego kolorów dopłeniających

Artystami, którzy w drugiej połowie XIX wieku w sposób wyjątkowy fascynowali się tą  teorią i wykorzystywali wiedzę o kolorze w swoich pracach chcąc przez to przekazać widzowi atmosferę przedstawianych obrazów w zależności od pory dnia lub innych warunków byli  głównie Claude Monet czyCamil Pissaro.

Eugène Chevreul (1824-1883) w laboratorium
Eugène Chevreul (1824-1883) w laboratorium

 

 

Pominik Chevereul'a,  Jardin des Plantes, Paryż
Pominik Chevereul’a, Jardin des Plantes, Paryż

 

Więcej na temat historii koloru i przełomowych teorii  w opracowaniu „Teoria koloru”