„Rougon-Macquartowie” – Emil Zola

Cykl powieści, który przyniósł sławę Emilowi Zola. Dzieło jest obrazem epoki, francuskiego społeczeństwa. Jest też wyrazem przekonania autora o decydującym wpływie środowiska na rozwój lub zanik dziedziczonych skłonności człowieka.

Rougon-Macquartowie. Historia naturalna i społeczna rodziny za Drugiego Cesarstwa (oryg. franc. Les Rougon-Macquart) – zbiorowy tytuł cyklu 20 monumentalnych powieści napisanych przez Emila Zolę opowiadających dzieje różnych członków rodziny Rougon-Macquartów w czasie II Republiki Francuskiej, w czasie zamachu stanu i od okresu Napoleona III do wojny prusko-francuskiej 1871 roku, która spowodowała upadek Cesarstwa. Kolejne powieści nie zawsze są uszeregowane chronologicznie, a czytanie ich poza kolejnością jest możliwe bez szkody dla zrozumienia całości, choć znajomość związków rodzinnych między bohaterami niewątpliwie wzbogaca lekturę.

Emil Zola zamierzał uczynić Rougon-Macquartów nie tylko epickim opisem epoki Cesarstwa, ale i „dowodem” słuszności koncepcji

Drzewo
Drzewo

naturalistycznej wizji człowieka, determinowanego zarówno przez środowisko, jak i w wielkim stopniu przez własne pochodzenie. Stąd do cyklu dołączone było drzewo genealogiczne z adnotacjami wskazującymi na charakter odziedziczonych przez każdą osobę cech, które następnie okazywały się decydujące o jej życiu. Naczelną cechą Rougon-Macquartów miała być dziedziczna choroba psychiczna, która zależnie od środowiska danego bohatera objawiała się w różny sposób – jej przejawem mogła być żądza wzbogacenia się (jak w przypadku Rougonów, drobnomieszczan, których środowisko uważa bogacenie się za cnotę), czy poważniejsze obsesje i patologie (u Macquartów, robotników, niemających większych perspektyw życiowych). Choroba psychiczna miała być dodatkowo intensyfikowana przez zawarte w rodzinie kazirodcze małżeństwo między Franciszkiem Mouretem i Martą Rougon (kuzynami w pierwszej linii) oraz przez alkoholizm (głównie linia Macquartów).

Wiadomo, iż koncepcję dziedziczenia Zola zaczerpnął z dwóch dzieł poświęconych tej tematyce: Wstępu do nauki medycyny eksperymentalnej Claude’a Bernarda oraz Traktatu o dziedziczeniu Prospera Lucasa. Ważną rolę odegrały też Psychologia namiętności Latourneau oraz elementy darwinizmu. Dziś gro z tych teorii nie jest już brana poważnie. Współcześnie choroba większości bohaterów cyklu zostałaby zakwalifikowana jako zaburzenie obsesyjno-kompulsyjne.

W skład cyklu weszły ostatecznie następujące powieści (porządek chronologiczny publikacji oryginałów francuskich):

  1. Pochodzenie rodziny Rougon-Macquartów (La Fortune des Rougon, 1871)
  2. Zdobycz (La Curée, 1871-72)
  3. Brzuch Paryża (Le Ventre de Paris, 1873);
  4. Podbój miasta Plassans (La Conquête de Plassans, 1874)
  5. Grzech księdza Mouret (La Faute de l’Abbé Mouret, 1875)
  6. Jego ekscelencja Pan Minister Rougon (Son Excellence Eugène Rougon, 1876)
  7. W matni (L’Assommoir, 1877)
  8. Kartka miłości (Une Page d’amour, 1878)
  9. Nana (Nana, 1880)
  10. Kuchenne schody (Pot-Bouille, 1882)
  11. Wszystko dla pań (Au Bonheur des Dames, 1883)
  12. Radość życia (La Joie de vivre, 1884)
  13. Germinal (Germinal, 1885)
  14. Dzieło (L’Œuvre, 1886)
  15. Ziemia (La Terre, 1887)
  16. Marzenie (Le Rêve, 1888)
  17. Bestia ludzka (La Bête humaine, 1890)
  18. Pieniądz (L’Argent, 1891)
  19. Klęska (La Débâcle, 1892)
  20. Doktor Pascal (Le Docteur Pascal, 1893)

Poza powyższymi 20 tomami, wydanymi w języku polskim przez Państwowy Instytut Wydawniczy, opublikowano jeszcze dodatek do cyklu pt. Osoby cyklu Rougon-Macquart.

21 czerwca 1893 w Laku Bulońskim uczczono zakończenie cyklu „Rougon-Macquart”. Podczas uroczyatego bankietu przyznano Zoli odznaczenie Legii Honorowej.