Berthe Weill to jedna z najbardziej niedocenionych postaci w historii sztuki XX wieku. Kobieta, która jako pierwsza wspierała Picassa, Matisse’a, Deraina, Valadon, Marcoussisa czy Modiglianiego, przez dziesięciolecia pozostawała niemal zapomniana. Jej nazwisko nie pojawia się obok wielkich marszandów – Vollarda, Kahnweilera czy Rosenbergów – choć jej wpływ na rozwój awangardy jest równie znaczący.
Wystawa w Musée de l’Orangerie w Paryżu przywraca jej należne miejsce. To ponad sto dzieł, które rekonstruują program jej galerii i pokazują, jak ogromną rolę odegrała w kształtowaniu sztuki początku XX wieku.
„Premiére nature morte orange” Henri Matisse, 1899
„La restaurant de la Machine à Bougival” Maurice de Vlaminck, 1905
Kim była Berthe Weill?
Urodzona w Paryżu w 1865 roku, w skromnej rodzinie żydowskiej o alzackich korzeniach, Berthe Weill dorastała z dala od artystycznych salonów. W młodym wieku trafiła na naukę do antykwariusza i marszanda Salvatiora Mayera. To tam po raz pierwszy zetknęła się z rynkiem sztuki, artystami i kolekcjonerami. Po śmierci Mayera, w 1897 roku otworzyła wraz z bratem niewielki sklep z antykami.
W 1901 roku zdecydowała się na krok odważny i rewolucyjny:
otworzyła własną galerię – Galerie B. Weill – na rue Victor-Massé 25, w dzielnicy Pigalle, u podnóża Montmartre.
Nie miała pieniędzy, znajomości ani wsparcia bogatych kolekcjonerów.
Miała jednak coś ważniejszego: niezwykłą intuicję.
„L’Hétaire” Pablo Picasso, 1901
„Portrait de l’artiste peintre Émilie Charmy” Pierre Girieud, 1908
„Dans le salon de peinture” Portret Berthe Weills, Georges Kars, 1933
Galeria B. Weill – miejsce narodzin awangardy
Galeria Weill szybko stała się miejscem, w którym pierwszy raz zobaczyć można było twórców, którzy z czasem zdefiniowali sztukę XX wieku. W jej przestrzeniach debiutowali:
-
Pablo Picasso – Weill kupiła jego pierwsze paryskie obrazy, zanim dostrzegł go Vollard.
-
Henri Matisse, André Derain, Maurice de Vlaminck – jeszcze zanim krytycy nazwali ich „fowistami”.
-
Jean Metzinger, Louis Marcoussis, André Lhote, Léopold Survage, Alfréd Réth – artyści związani z wczesnym kubizmem.
-
Suzanne Valadon, Jacqueline Marval, Alicja Halicka – kobiety, które dopiero walczyły o miejsce w świecie zdominowanym przez mężczyzn.
Weill działała wbrew obowiązującym normom:
w czasach narastającego antysemityzmu i nacjonalizmu wystawiała cudzoziemców, artystów „drugiego rzędu”, awangardę, na którą krzyczano w gazetach.
Jej galeria była jednym z niewielu miejsc w Paryżu, które naprawdę wierzyły w nowe idee.
„Nature mort au violon” Alicja Halicka, 1918
„Femme au ruban de velours” Amedeo Modigliani, 1915
„La Perruche” Kees Van Dongen, 1910
„Portrait de Berthe Weill” Émilie Charmy, 1910-1914
„Brouduse” Odette des Garet, 1927
„La cage d’oiseaux” Marc Chagall, 1925
Skandal Modiglianiego w 1917
Jednym z najbardziej dramatycznych momentów w karierze Weill była wystawa Amedea Modiglianiego w 1917 roku – jedyna indywidualna ekspozycja artysty za jego życia.
Wystawiono 32 obrazy, w tym akty z widocznym owłosieniem łonowym.
Skandal wybuchł natychmiast: policja nakazała „usunąć te świństwa”, powołując się na obrazę moralności.
Wystawa zakończyła się porażką finansową, ale Weill – wbrew krytyce – kupiła pięć prac Modiglianiego, by wesprzeć go materialnie.
„La vie en rose” Raoul Dufy, 1931
Adresy galerii Berthe Weill – mapa paryskiej awangardy
W ciągu czterdziestu lat działalności galeria zmieniała lokalizacje:
-
25 rue Victor-Massé – miejsce narodzin galerii (1901)
-
50 rue Taitbout – tu pojawili się kubiści i międzynarodowa awangarda
-
46 rue Laffitte – ulica galerii sztuki, centrum rynku lat 20.
-
27 rue Saint-Dominique – ostatnia lokalizacja, zamknięta w 1940 r. z powodu ustaw antyżydowskich
„Berthe Weill. Galeriste d’avant-garde.”
Museum Oragnerie
Od 10 pażdziernika 2025 do 26 stycznia 2026
