W małej osadzie Gruchy, na półwyspie Cotentin w Normandii, w gminie La Hague, znajduje się miejsce niepozorne, ale bardzo ważne dla historii sztuki XIX wieku: Maison natale Jean-François Millet, czyli dom narodzin Jeana-François Milleta. To właśnie tutaj, między polami, kamiennymi domami i bliskością morza, dorastał artysta, który później stał się jednym z najważniejszych malarzy życia chłopskiego i czołowym przedstawicielem realizmu.
Okoliczny krajobraz
Dom udało mi się zwiedzić podczas urlopu spędzonego w tej części Normandii. Obcowanie z okolicznymi krajobrazami było dla mnie bogatym doświadczeniem i z tym większym zaciekawieniem wybrałam się do tego miejsca.
Nie byłam nigdy wielką fanką realizmu, chyba głównie ze względu na ciemniejszą, bardziej przygaszoną paletę, którą często kojarzyłam z malarstwem tego okresu. Wynikało to oczywiście nie tylko z wyborów estetycznych artystów, ale też z warunków pracy i dostępnych materiałów: malarze tworzyli przede wszystkim w atelier, farby przytowywano na miejscu i ich transport w teren był niemożliwy.
Dopiero kolejne dekady przyniosły zmiany techniczne, które ułatwiły malowanie w plenerze. Farby w tubkach pozwoliły impresjonistom wyjść z pracowni, a nowe, syntetyczne pigmenty rozświetliły paletę.
Wizyta w okolicach Gruchy, wiosce Milleta i jego klimatycznym domu sprawiła jednak, że spojrzałam na realizm inaczej — z większą uważnością i zrozumieniem. I właśnie za to lubię podróżowanie śladami artystów.
Pierwsze piętro muzeum z reprodukcjami słynnych dzieł Milleta
Gruchy — miejsce dzieciństwa, które zostało w jego malarstwie
Millet urodził się w Gruchy 4 października 1814 roku, w chłopskiej rodzinie. Jako dziecko i nastolatek uczestniczył w życiu gospodarstwa i pomagał przy pracach polowych.
To tu poznał codzienność rolników i ciężar pracy fizycznej: gesty siewców, żniwiarzy, kobiet niosących wodę czy zbierających kłosy. Później wszystkie te zapamiętane i szkicowane motywy wykorzystywał w swoich obrazach.
Dom po przeciwnej stronie od Domu Milleta - widok z okna
Pastel autrostaw Milleta "Dom ze strudnią w Gruchy" namalowany już po wyprowadzce z miejscowości.
Przez Cherbourg do Paryża, a potem do Barbizon
Millet opuścił Gruchy w wieku 20 lat. Rozpoczął naukę malarstwa w pobliskim Cherbourgu. Następnie trafił do Paryża, gdzie studiował w École des Beaux-Arts.
Najważniejszym miejscem jego dojrzałej twórczości stało się Barbizon, wieś położona przy lesie Fontainebleau. Millet osiedlił się tam w 1849 roku. To właśnie z Barbizon kojarzy się jego najważniejszy okres twórczości i jego przynależność do środowiska artystów określanych jako szkoła barbizońska.
Nie była to szkoła w sensie akademii, ale środowisko artystów pracujących w okolicach Barbizon i lasu Fontainebleau. Malarze ci interesowali się pejzażem, naturą, światłem i obserwacją rzeczywistości. Ich twórczość była jednym z ważnych etapów prowadzących od akademickiego malarstwa XIX wieku ku realizmowi i późniejszym przemianom sztuki nowoczesnej. Podążając śladami realistów, właśnie w Fontainebleau pierwsze kroki stawiali impresjoniści.
Millet wyróżniał się na tle pejzażystów barbizońskich tym, że w centrum jego obrazów często stawał człowiek — zwłaszcza człowiek pracujący.
Po osiedleniu się w Barbizon Millet wracał do rodzinnej wsi tylko rzadko. Okolice rodzinne odcisnęły jednak trwały ślad w jego twórczości.
Izba na parterze mzueum
Izba na parterze mzueum
Co można zobaczyć dziś w Maison natale Jean-François Millet?
Jak się już domyślacie, dom w Gruchy nie jest miejscem, gdzie Millet rozwinął się malarsko lub stworzył dzieła, które przeszły do historii sztuki. To raczej miejsce źródłowe, z którego wyniósł tematy, wrażliwość i znajomość świata wiejskiego.
Dzisiejsza Maison natale Jean-François Millet jest niewielkim muzeum biograficznym, odrestaurowanym miejscem pamięci i rekonstrukcją świata, z którego wyrósł artysta. Pokazuje atmosferę, kontekst i materialną kulturę wiejskiego życia, ale nie jest wnętrzem zachowanym w stanie nienaruszonym od XIX wieku.
Na parterze zwiedzamy odtworzoną izbę z kominkiem, łóżkiem i przedmiotami charakterystycznymi dla domostwa z czasów Milleta. Na piętrze znajdują się reprodukcje i opisy najsłynniejszych prac, materiały audiowizualne, kalendarium jego życia oraz galeria oryginalnych rycin ze skromnego — a jednak — zbioru muzeum.
Dom posiada odznakę Maisons des Illustres, przyznaną w 2011 roku. Jest to francuski znak nadawany przez Ministerstwo Kultury miejscom związanym z wybitnymi postaciami historii, kultury, sztuki, nauki lub życia publicznego. Otrzymują go domy, pracownie i miejsca pamięci, które zachowują związek z daną osobą i są dostępne dla publiczności.
Droga prowadząca do domu Milleta
Informacje praktyczne
Maison natale Jean-François Millet znajduje się w przysiółku Gruchy, w gminie La Hague, w departamencie Manche, w Normandii.
Oficjalny adres to:
Maison natale Jean-François Millet
19 Hameau Gruchy
Gréville-Hague
50440 La Hague
Normandia, Francja
Do domu dochodzimy wiejską drogą. Samochód trzeba zostawić na pobliskim parkingu, bo droga prowadząca bezpośrednio do domu jest zarezerwowana jedynie dla mieszkańców. To jednak niewielka odległość, a spacer jest bardzo przyjemny.
Nie wiem, jak inaczej dotrzeć do tego miejsca niż samochodem. Zapewne kursuje tu komunikacja lokalna, ale raczej nie w bardzo bliskim sąsiedztwie muzeum. Być może prowadzi tu jedna z tras rowerowych, których na półwyspie jest wiele. Samochód zaje się być najdogosniejszym połączeniem.
Krajobraz półwyspu
