Henri de Toulouse-Lautrec to malarz, który jak nikt inny uwiecznił nocne życie Paryża końca XIX wieku: tancerki kankana z Moulin Rouge, klaunesy, gwiazdy kabaretów i kobiety z domów publicznych. W tym wpisie zebrałam jego najciekawsze obrazy z tego świata – i podpowiadam, gdzie zobaczyć je na żywo.
Toulouse-Lautrec – malarz Montmartre’u
Henri de Toulouse-Lautrec urodził się 24 listopada 1864 roku w Albi, w arystokratycznej rodzinie. Jako nastolatek złamał obie nogi, które potem przestały rosnąć – jako dorosły miał ok. 1,52 m wzrostu. Uczył się malarstwa w Paryżu u Léona Bonnata i Fernanda Cormona, a potem na dobre związał się z Montmartre’em. Bywał w kabaretach, salach tanecznych i cyrkach, zawsze ze szkicownikiem w ręku. Zmarł 9 września 1901 roku w zamku Malromé, mając zaledwie 36 lat. Więcej o jego życiu przeczytasz we wpisie Henri de Toulouse-Lautrec.
Moulin Rouge: La Goulue i Valentin „bez kości”
Kabaret Moulin Rouge otwarto w 1889 roku i szybko stał się jednym z ulubionych miejsc Lautreca. W 1891 roku malarz stworzył dla niego swój pierwszy plakat, „Moulin Rouge – La Goulue”. Na pierwszym planie widać na nim Valentina le Désossé – „Valentina bez kości”, a w tle tańczącą La Goulue (Louise Weber), gwiazdę kankana.
Valentin le Désossé to pseudonim Jacques’a Renaudina (1843–1907). Wysoki i niezwykle gibki, zawdzięczał przydomek wyjątkowo elastycznym ruchom. Podobno za dnia handlował winem, a tańczył dla przyjemności, nie dla pieniędzy. Lautrec namalował go m.in. na dużym obrazie „Valentin le Désossé ćwiczy z nowymi tancerkami” (1889–1890), pokazanym w 1890 roku na Salonie Niezależnych. Obraz jest dziś w Philadelphia Museum of Art.
Cha-U-Kao – klaunesa z Moulin Rouge
Cha-U-Kao była tancerką i klaunesą w Moulin Rouge i w Nouveau Cirque. Jej pseudonim brzmi z japońska, ale – jak wyjaśnia Muzeum Orsay – to zapis francuskich słów chahut (akrobatyczny taniec wywodzący się z kankana) i chaos, który wywoływała, wchodząc na scenę. Podobnie jak La Goulue, często pojawia się w twórczości Lautreca.
Na obrazie „Klaunesa Cha-U-Kao” (1895) malarz pokazuje ją nie w świetle reflektorów, ale za kulisami, gdy poprawia strój z ogromną żółtą kryzą. To portret bez upiększeń, pełen ciepła i ironii. Obraz trafił do Luwru w 1911 roku z zapisu kolekcjonera Isaaca de Camondo, a dziś wisi w Muzeum Orsay.
Marcelle Lender tańcząca bolero w „Chilpéricu”
W 1895 roku Lautrec wielokrotnie oglądał w Théâtre des Variétés operetkę Hervégo „Chilpéric”, w której gwiazda sceny Marcelle Lender tańczyła bolero. Zrobił jej wiele rysunków i litografii, a w latach 1895–1896 namalował obraz „Marcelle Lender tańcząca bolero w »Chilpéricu«” (145 × 149 cm) – jedno ze swoich największych płócien i najważniejszą z jego scen teatralnych.
Lautrec chwyta ulotny moment tańca jak na fotografii. Sztuczne światło ze sceny, podpatrzone u Degasa, wydobywa i zarazem deformuje twarz tancerki – widzimy raczej maskę niż portret. Obraz znajduje się dziś w National Gallery of Art w Waszyngtonie.
May Belfort – „dziecięca” gwiazda kabaretu
W 1895 roku jedną z paryskich sensacji była irlandzka śpiewaczka May Belfort. Występowała w dziecięcej sukience, z małym kotkiem w ramionach, i śpiewała popularne piosenki głosem naśladującym dziecko. Można ją było zobaczyć m.in. w Cabaret des Décadents przy rue Fontaine. Lautrec nie mógł przegapić takiego zjawiska – poświęcił jej plakat i serię litografii.
Za kulisami: domy publiczne na obrazach Lautreca
Lautrec spędzał też wiele czasu w paryskich domach publicznych, zwłaszcza przy rue des Moulins. Malował kobiety, które tam pracowały, bez moralizowania i bez wyuzdania – w chwilach nudy, oczekiwania i codziennej intymności. Tak powstały m.in.:
- „W łóżku” (1892) – dwie kobiety patrzące na siebie z czułością; obraz jest w Muzeum Orsay,
- „W salonie przy rue des Moulins” (1894) – jeden z najsłynniejszych obrazów tego cyklu, pokazujący kobiety czekające na klientów; obraz jest w Muzeum Toulouse-Lautreca w Albi,
- „Kobieta w gorsecie” (1896) – scena podpatrzona jakby przez uchylone drzwi; obraz jest w Musée des Augustins w Tuluzie,
- cykl litografii „Elles” (1896), w którym pojawia się także Cha-U-Kao.
Gdzie zobaczyć obrazy Toulouse-Lautreca?
- Muzeum Orsay w Paryżu – m.in. „Klaunesa Cha-U-Kao”, „W łóżku” i „Jane Avril tańcząca”.
- Muzeum Toulouse-Lautreca w Albi – największa kolekcja jego prac, w rodzinnym mieście malarza.
- Muzeum Montmartre – opowiada o artystycznym Montmartrze czasów Lautreca.
- Moulin Rouge przy boulevard de Clichy – kabaret działa do dziś.
Zobacz Lautreca na żywo w Paryżu!
W przewodniku „Magia Muzeum Orsay” pomagam zrozumieć i pokochać sztukę przełomu XIX wieku. A w przewodniku „Od Luwru po ukryte perełki” zebrałam 31 najciekawszych muzeów sztuki w Paryżu.
